Het terugdringen  van vrijheidsbeperkende maatregelen slaat áán in de ouderen-  en gehandicaptenzorg. Die conclusie kunnen we veilig trekken na het congres van dinsdag 17 november. Ruim 500 vertegenwoordigers uit de praktijk verzamelden zich in Ede om te horen hoe het staat met het uitbannen van onnodige vrijheidsbeperking  van kwetsbare ouderen en mensen met een verstandelijke beperking  en welke plannen er zijn voor de toekomst.

De sfeer onder de deelnemers was al vanaf het begin enthousiast: er hing een wolk van positieve betrokkenheid over de hele dag. Tijdens het ochtendprogramma werd de stemming in de afgeladen schouwburgzaal van De Reehorst nog eens extra gestimuleerd door de 'Commissie van Toezicht'. Een tweetal in felroze gehulde dames die het publiek tussen enkele sprekers door fijntjes een spiegel voorhielden in nagespeelde werksituaties.  Theodora 'van regio Noord' en Theodora 'van regio Oost' spaarden niemand in hun vrolijke optredens, of je nu beleidsmaker, veldpartij, manager of verplegende was.

Hoofdinspecteur Verpleging en Chronische zorg Mw. Jenneke van Veen van de Inspectie voor de Gezondheidszorg opende de bijeenkomst. Zij herinnerde iedereen er nog eens aan dat 12 maanden eerder een dozijn landelijke partijen de handen ineen sloeg. Het doel: in de langdurige zorg van gehandicapten en ouderen forse stappen te nemen tegen onwenselijke vrijheidsbeperkende maatregelen. Nu, na een jaar, was het tijd om eens samen te inventariseren wat er bereikt was en wat er nog te doen staat.

Staatssecretaris Mw. Jet Bussemaker constateerde daarna dat het thema 'Vrijheid' in de zorg leeft. Veel mensen willen zich er voor inzetten en het onderwerp is duidelijk hoger op de agenda gekomen. Haar beleid in deze rust op drie pijlers: verandering op de werkvloer, toezicht door de inspectie en wetgeving. Zij ging vooral in op de effecten die de wet Zorg en dwang, die nu in voorbereiding is, zal hebben op vrijheidsbeperkende maatregelen. De wet is een combinatie van ethische, juridische en vaktechnische inzichten op dit gebied. Een mix die lastig te mengen is. Een gemiddelde situatie bestaat immers niet, dus de wet zal geen scherpe criteria bevatten waarbinnen de zorg moet werken. Maar, zo verzekerde de staatssecretaris, de vrees dat het makkelijker zal worden om vrijheidsbeperkende maatregelen toe te passen is ongegrond. Het zal juist lastiger worden, want de eisen worden strenger.

Mw. Marjolein van Vliet, van het kenniscentrum langdurende zorg van Vilans, vertelde over de resultaten die het afgelopen jaar gehaald zijn in een tweetal verbeterprojecten van Zorg voor Beter: Maatregelen op Maat en Ban de Band. Tientallen instellingen hebben  aan deze verbeterprojecten  deelgenomen en de resultaten mochten er zijn. Met name het gebruik van de Zweedse band was fors afgenomen. Frappant was dat in de helft van de gevallen een alternatief voor de band niet eens nodig bleek. Mevrouw Van Vliet schetste een aantal praktijkgevallen waarin met creatief denken en invoelen in de levensloop van de cliënt ook zonder vrijheidsbeperking een oplossing voor gedrags- en veiligheidsproblemen gevonden werd. Soms zelfs heel praktische: een voormalige cafébaas die 's avonds en 's nachts onrustig is, krijgt 's avonds nu gewoon een borrel waarna hij een goede nachtrust heeft. Dat was hij zijn hele leven immers al gewend. 

Laatste spreker Mw. Elly Duijf, projectleider Zorg voor Vrijheid, begon met een emotionerend filmpje van een dementerende oudere dame. Die veranderde van een in zichzelf gekeerd afhoudend en ineengedoken vrouwtje in een gezellige lieve dame, die zelfs koket flirtte met de cameraman. Die ommekeer werd alleen al bereikt door een aandachtig luisterend oor en het wegnemen van de gordel die haar in haar stoel gevangen hield. "Alle reden dus om nog meer ernst te maken met het uitbannen van banden en gordels", zo hield mevrouw Duijf het publiek voor. De cijfers tot nu toe zijn al hoopgevend: heel wat zorginstellingen zijn al aan de slag met het terugdringen van vrijheidsbeperkende maatregelen. Het jaarlijkse Landelijk Prevalentie-onderzoek Zorgproblemen (LPZ) van de Universiteit Maastricht - waar enkele honderden zorginstellingen aan meedoen - laat dit jaar al een flinke daling van diverse vrijheidsbeperkende maatregelen zien en zelfs een halvering van de Zweedse banden. "We zijn dus goed op weg, maar er moet nog heel wat gebeuren" betoogde ze. "Zorg voor Vrijheid gaat de zorginstellingen daar actief hulp bij bieden." 

Mw. Duijf schetste de plannen voor de komende tijd. Zorg voor Vrijheid is een samenwerkingsverband van de koepelorganisaties en de inspectie in de ouderen- en gehandicaptenzorg. Gezamenlijk en in samenwerking met de kennisinstituten gaan ze kennis en ervaringen bundelen en handreikingen verspreiden, Er komen consultatieteams die zorgverleners kunnen adviseren bij ingewikkelde vragen en een denktank die zich over hardnekkige knelpunten gaat buigen. En ook de samenleving als geheel zal erbij worden betrokken om kwetsbare ouderen en mensen met een verstandelijke beperking meer bewegingsvrijheid te bieden, hiervoor komt er een publiekscampagne.

Een belangrijk onderdeel bij het delen van kennis en ervaring is de nieuwe Zorg voor Vrijheid website. Een plek waar informatie gebundeld wordt en actieve uitwisseling van kennis en inzichten mogelijk is. Inspecteur-generaal Dhr.  Gerrit van der Wal van de Inspectie voor de Gezondheidszorg lanceerde tot slot van de ochtend met een druk op de knop de nieuwe website. 

De zaal reageerde enthousiast, want na enkele kleine haperingen eerder met de presentatiecomputer, bleek de lancering vlekkeloos te verlopen. Zorg voor Vrijheid is klaar voor de toekomst.

 

 

Foto's: Anneke Anema-Vinkenoog